Followers

प्रकाशित भएका बिषयबस्तुहरु (Published in This Web-Blog)

Follow by Email(प्रकाशित पोस्टहरु ईमेलमा प्राप्त गर्नुहोस्।)

79. Get vaccinated, Save Life ___खोप लगाऔं, जीवन बाचाऔं by Dr Surya Parajuli_ © डा. सूर्य पराजुली, Health writer from Nepal

    


विश्वको स्वास्थ्यसम्बन्धी सर्वाेच्च निकाय विश्व स्वास्थ्य संगठनले यो साता अंग्रेजी तारिख २० अप्रिलदेखि २७ अप्रिलसम्म विश्व खोप सप्ताह मनाइरहेको यसै सन्दर्भमा नेपालले पनि खोप सप्ताहमा विभिन्न कार्यक्रमहरु आयोजना गरिरहेको
विश्व स्वास्थ्य संगठनले यो वर्षको नाराखोप लगाऔं, विश्वलाई सुरक्षित पारौंतय गरेको विश्व स्वास्थ्य संगठनले जारी गरेको तथ्याङ्कअनुसार खोपबाट संसारभर प्रत्येक वर्ष करिब मिलियन मृत्युलाई रोक्न सकिएको तर दु:खद् कुरा के भने सन् २०११ सम्मको तथ्याङ्कमा तिनै मात्रा डी.पी.टी. खोप लगाउनेको सङ्ख्या ८३ प्रतिशतमात्र हुनुले खोपप्रति अझै पूर्ण सचेतना नभएको प्रष्ट हुन्छ एक वर्षभित्रमा करिब २२. मिलियन बालबच्चाले पूर्ण खोप प्राप्त गर्दैनन् दक्षिण पूर्वी एसियाको कुरा गर्दा सन् २०११ को अन्त्यसम्ममा २८. मिलियन बच्चाहरुले लहरेखोकी, धनुष्टङ्कार भ्यागुते रोगविरुद्धको डी.पी.टी. का पूर्ण खोप पाएका छन् यता . मिलियनले अझै पूर्ण खोप प्राप्त गरिरहेका छैनन् स्मरण रहोस्, डी.पी.टी. का तीनवटै खोप पूर्णता दिनुलाई खोपको प्रभावकारिताको मूल्याङ्कन गर्ने औजारका रुपमा लिइन्छ नेपालको सन्दर्भमा कुरा गर्दा राष्ट्रिय खोप कार्यक्रम सन् १९७९ मा सर्वप्रथम तीनवटा जिल्लाहरुमा डी.सी.जी. डी.पी.टी. खोपबाट शुरु भएको थियो
सन् १९८८ सम्म आइपुग्दा नेपालका सबै ७५ वटै जिल्लामा डी.पी.टी., बी.सी.जी., .पी.भी. मिजल्स खोप पुगेको थियो सन् २००३ मा आएर हेपाटाइटिसबीको खोप पनि दिन शुरु गरिएको थियो सन् २००९ बाट हेमोफिलस इन्फ्लुयन्जा टाइप बी भ्याक्सिन पनि शुरु गरियो सन् २००९ बाट नै जापानिज इन्सेफ्लाइटिसको खोप पनि राष्ट्रिय खोप कार्यक्रममा समाहित गरियो नेपाल सरकारले २०६८/०६९ मा दादुरारुवेला खोप पनि अभियानको रुपमा सम्पन्न गरिएको थियो रुवेला खोप पनि दादुरा खोपजस्तै महिनादेखि वर्षको उमेरभित्र लगाइन्छ तर अभियानको क्रममा महिनादेखि १५ वर्ष उमेरभित्रकालाई यसको मात्रा दिइएको थियो नेपालमा अहिले राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमअन्तर्गत वटा खोपजन्य रोगविरुद्ध खोप कार्यक्रम सञ्चालनमा ल्याइएको खोपबाट जोगाउन सकिने रोगहरुमा भ्यागुते रोग, लहरेखोकी, धनुष्टङ्कार, मेनिन्जाइटिस, जापानिज इन्सेफ्लाइटिस, दादुरा, पोलियो, निमोनिया, क्षयरोग हेपाटाइटिस बी पर्दछन् बी.सी.जी. खोपले क्षयरोगबाट बाचाउाछ, जुन जन्मनेबित्तिकै एकपटक लगाइन्छ सम्भव नभएमा पहिलो चोटी भेट्दा पनि लगाउने गरिन्छ डी.पी.टी.–हेप.बीहिबले भ्यागुते रोग, लहरेखोकी, धनुष्टङ्कार, हेपाटाइटिस बी निमोनियाबाट बचाउाछ यो जन्मेको हप्ता वा डेढ महिना, जन्मेको १० हप्ता वा साढे महिना जन्मेको १४ हप्ता वा साढे महिना गरी तीन मात्रामा लिनुपर्दछ दादुरा खोपले दादुरा लाग्नबाट बाचाउाछ यो जन्मेको महिना पूरा भएपछि वर्षको उमेरभित्र एकपटक लगाउनुपर्दछ
जे..भ्याक्सिनले जापानिज इन्सेफ्लाइटिसबाट बाचाउाछ यो भ्याक्सिन जन्मेको १२ महिनादेखि २३ महिनाभित्र एकपटक लगाउनुपर्दछ राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमबाहेक पनि गर्भवती महिलालाई नि:शुल्क टी.टी. खोप पनि लगाइन्छ यसैगरी गर्भवती महिलाबाट विकृत शिशुहरु जन्मने अवस्था (कन्जेनाइटल रुवेला सिन्ड्रोम) बाट हरेक वर्ष विश्वमा करिब लाख १० हजार शिशु शिकार हुन्छन् यसलाई रोक्न पनि नेपालले दादुरारुवेला खोप अभियानअन्तर्गत खोप लगाउन थालेको हो अन्य रोगहरु जस्तो टाइफाइड, एमएमआरलगायतका खोपहरु पनि आवश्यकताअनुसार लगाउने गरेको पाइन्छ पुनश्च: राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमअन्तर्गतका सबै खोप नि:शुल्क प्राप्त गर्न सक्नु हुनेछ खोप के हो भन्ने प्रश्नमा यो त्यस्तो जैविक तत्व हो, जसले शरीरमा प्रवेश गरेपछि प्रतिरक्षा प्रणालीलाई सक्रिय बनाई शरीरमा रोगविरुद्धको एन्टिबडी बनाउाछ यसले गर्दा भविष्यमा सो रोगबाट बाचाउाछ खोपहरु सुईको माध्यमबाट, मुखबाट वा अरु माध्यमबाट दिने गरिन्छ तपाईंहामीले सुनेको अनि कतिले भोगेको रोग बिफर अर्थात् स्मलपक्स अहिले संसारबाट निर्मूल भइसक्नु पनि सबैको सहकार्यमा खोपबाट नै सम्भव भएको थियो यो मानव सभ्यताको एउटा ठूलो उपलब्धि पनि हो सन् १९८८ बाट शुरु भएको पोलियो उन्मूलन कार्यक्रमबाट हालसम्ममा ९९ प्रतिशत पोलियो निवारण भइसकेको भने सन् २०१२ को अन्त्यसम्ममा संसारभर तीनवटा देशमा अझै पोलियो सी.डी.सी. ले गरेको तथ्याङ्क विश्लेषणअनुसार यदि अमेरिकी डलर खोपमा खर्च गर्ने हो भने पछि हुने आर्थिक व्ययभार घटाउन सकिने देखिएको डलर डी.पी.टी. खोपमा खर्च गर्ने हो भने पछि लाग्ने रोगबाट हुने करिब २७ डलर खर्च यसले रोक्न सक्दछ
विश्व स्वास्थ्य संगठन युनिसेफले सन् २००६ देखि २०१५ सम्ममा एउटा १० वर्षे गिम्स रणनीतिअनुसार खोपको दायरा बढाउादै धेरै व्यक्तिमा पुर्याउने लक्ष्यका साथ काम गरिरहेको नेपालले सहस्राब्दी विकास लक्ष्यलाई चुम्न बाल मृत्युदर घटाउनु पर्दछ यसका लागि खोपको भूमिका सकारात्मक नेपालमा सबै खोपको मात्रालाई पूर्णता दिन सकिएको छैन तथापि विगतका वर्षहरुमा भन्दा सकारात्मक उपलब्धिहरु भने हासिल हुादैछन् बी.सी.डा.को प्रयोग ९७ प्रतिशत भने .पी.भी. मिजल्सको प्रयोग ८८ प्रतिशत विभिन्न खोपपश्चात् मृत्युका घटनाहरु पनि नसुनिएका होइनन् तथापि यो खोपको कारणभन्दा पनि खोप सम्बन्धमा आवश्यक ज्ञान प्रयोगविधिको कमीले गर्दा भएको हो हेपाटाइटिस बी खोप लगाउने बहानामा थुप्रै ठगीका घटना पनि नभएका होइनन्, यसबाट सचेत रहनैपर्छ अन्त्यमारोग लाग्नुभन्दा लाग्नै नदिनु उत्तमभन्ने मूल मन्त्रलाई चरितार्थ गर्न गाउा शहर, पढेका नपढेका, धनी गरिब, सम्भ्रान्त पिछडिएका सबैले हातेमालो गर्दै अघि बढ्नु समयको माग हो